Khosravani; Behzad

سن اولماق

2011-02-01T01:52:00.000-08:00

سن اولماق ایسته ییرم ...

هر نه ده.

«من»ی مندن قوپاریب «سن» ائله مک ایسته ییرم!

بس «من» اولماسا،

اوندا،

آیریلغا دؤزمه لی اولاجاق «سن»!

یوخ اولاجاق «من»

دونیا،

بیر معناسیز سئودا

بیرده «من» سیز «سن»!

سن اولماق ایسته میرم ...

هئچ نه ده.

یازیغیم گلیر

سئومه ین «من»ه

یالقیز سئودایا

«سن» «من» ین قلبینه حاکم سنه قول اولدو کونول

«سن» عزیزسن «من» اوجوز، بیر هئچم آفت سنسیز

ع.م.آغداشلی

باستان‌گرايي پهلوي

2010-10-22T12:04:00.000-07:00

با استقرار و سلطه دولت كودتايي و وابسته رضاخان در سوم اسفند 1299 سياست‌ها و برنامه‌هاي جديدي در راستاي استراتژي استعمار غرب به اجرا درآمد.

بر اساس شناخت و اهداف بلندمدت سلطة بريتانيا در منطقه خاورميانه، به ويژه ايران، اسلام مهم‌ترين تهديد براي منافع آنها بود. از اين رو حذف اسلام از صحنة سياسي و فرهنگي از اصول استراتژيك سلطة انگليس بر منطقه قرار گرفت.

ترويج و انتشار تفكر ملي‌گرايي و به شكل افراطي آن در ايران، بعد از تجزيه امپراطور عثماني و تشكيل سلطنت پهلوي، به اجرا درآمد. باستان‌گرايي و اسلام‌ستيزي محور برنامه‌هاي دوران سلطنت پهلوي بود. كه با حمايت و هدايت فراماسونري، بهائيت و بخشي از زرتشتيان، اقدامات گسترده‌اي در جهت تحقق آنها انجام شد.

روند نفوذ و گسترش فرهنگ غرب در دستگاه‌هاي آموزشي و فرهنگي توسط عوامل غرب‌گرا و فراماسون در دوران سلطنت پهلوي ادامه يافت. اما انقلاب اسلامي بسياري از طرح‌ها و برنامه‌‌هاي سلطه استعماري غرب و معادلات سياسي و فرهنگي را دگرگون كرد.

مقدمه

موقعيت جغرافيايي و مزاياي استراتژيك ايران از دلايل رقابت قدرت‌هاي بزرگ براي سلطه بر اين سرزمين بوده است. كشف نفت و ساير مواد معدني و صنعتي بر اهميت اقتصادي و ژئواستراتژيك ايران افزود. به گونه‌اي كه ايران و اطراف آن به عنوان قلب زمين مورد توجه ويژه قرار گرفت.

دولت انگليس نسبت به ساير قدرت‌هاي استعماري براي سلطه بر ايران، علاوه بر دلايل عمومي ويژة ايران، دلائل خاص ديگري از جمله جلوگيري از نفوذ و تسلط دولت توسعه‌طلب و مقتدر روسيه براي رسيدن به خليج فارس و اقيانوس هند و مستعمرات امپراطوري انگليس در جنوب آسيا، نيز داشت. از اين رو بيش از دو قرن در انتظار فرصتي براي اشغال مستقيم و يا غيرمستقيم ايران بود.

جنگ جهاني اول، فروپاشي امپراطوري عثماني، وقوع انقلاب بزرگ در روسيه و درگير شدن آن كشور به اوضاع داخلي خود و نابساماني شديد حكومت و فقر و بدبختي شديد مردم در ايران، شرايط مناسبي براي استقرار يك دولت دست‌نشانده در ايران – مشابه آنچه كه در بيش از ده كشور منطقه انجام داده بود فراهم ساخت.

سياست دولت انگليس، سلطة غيرمستقيم بر ايران بود. تجربيات يك قرن پيش از آن براي انتخاب اين استراتژي كافي بود. زيرا اين سرزمين را حائل و سپر حفاظتي خود براي تسلط بر خليج فارس و شبه قارة هند كرده بود.

در چنين شرايطي در سوم اسفند 1299، با كودتاي يكي از عوامل خود، حكومتي با سياست‌هاي جديد شكل گرفت. حكومتي كه بايد حافظ منافع نه تنها انگليس، بلكه غرب استعماري باشد و به پايگاهي براي نفوذ در كشورهاي منطقه و ايجاد تحولات در همة زمينه‌هاي فرهنگي، ديني،‌ اقتصادي و سياسي باشد.

آنچه سلسله پهلوي در طي 57 سال سلطنت و در دو دوران به ظاهر متفاوت و سلطنت پدر و پسر انجام داد، در واقع اجراي سياست‌ها و برنامه‌هايي بود كه در كاخ‌هاي اروپا و آمريكا تدوين و براي اجرا به حاكميت‌هاي وابسته، ديكته مي‌شد.

نكته مهم اين است كه بسياري از اقداماتي كه به ظاهر مثبت و در راستاي منافع ملت ايران انجام شده، وقتي جهت و نتايج آن به دقت تحقيق و بررسي شود، نتيجه‌اي كه حاصل مي‌شود اين است كه انجام اين اقدامات صرفاً براي تداوم و استحكام حاكميت و سلطة استعماري بوده است. تفصيل و تحليل اين موضوع نيازمند پژوهشي مستقل و مفصل مي‌باشد.

مهمترين و متأسفانه تأثيرگذارترين سياست‌هاي اجرا شده در اين دوران، سياست‌هاي فرهنگي، آموزشي و ديني بوده است. در اين زمينه تاكنون بررسي‌ها و تأليفات زيادي انجام و به جامعه عرضه شده است. اگر چه هنوز هم نيازمند پژوهش‌هاي بيشتري در زمينه شيوه‌هاي پيچيده سياست‌هاي فرهنگي- آموزشي اجرا شده و تهاجم فرهنگي در اين دوران مي‌باشيم.

آن چه كه در اين نوشته تبيين و تحليل مي‌شود از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. زيرا سياست سه‌گانه باستان‌گرايي (احياي ايران باستان) و اسلام‌ستيزي (حذف اسلام از فرهنگ مردم و نظام حاكم در ايران) و غرب‌گرايي (سلطة فرهنگ و ارزش‌هاي منفي غرب بر جامعه) به اختصار مورد بررسي قرار مي‌گيرد. موضوعي كه توسط قدرت‌هاي بزرگ در اشكال متفاوت همچنان پي‌گيري مي‌شود.

هر سه موضوع باستان‌گرايي، اسلام‌ستيزي و غرب‌گرايي مكمل يكديگر بوده‌اند. هر چند اقدامات احياي ايران باستان و ارزش‌هاي آن، رواج ملي‌گرايي افراطي، تبليغ و تقويت مذهب زرتشت و ارائه آثار به جاي مانده از آن دوران، ظهور و بروز بيشتري داشت. به عبارت ديگر، توسعه و پيشرفت و به كار گرفتن ابزارها و روش‌ها و معيارهاي غربي و مقابله با نمادها و اصول و مباني ديني، در قالب شعارهاي احياي ايران باستان و ملي‌گرايي افراطي صورت مي‌گرفت.

ملي گرايي افراطي

«ملی‌گرايي»، در دو قرن اخير، يكي از ابزارهاي مهم استعمار غرب با هدف تجزية مردم مناطق و هموار كردن راه سلطه بر آنان بوده است. به طوري كه براي مردم هر منطقه، هر چند كوچك، پرونده مستقلي از زبان، نژاد، قوميت، مذهب، رنگ و... ساخته‌اند و تمامي آنان را براي تشكيل دولتي مستقل تشويق و دعوت مي‌كنند.

نكته قابل توجه اين است كه مليت و مليت‌گرايي در شكل منطقي و معقول آن مورد قبول و مثبت است و در طي قرن‌هاي متمادي مليت ايراني و دفاع از ارزش‌هاي فرهنگي و ديني مردم اين سرزمين توانسته است چندين امپراطوري را متحول كند و آنها را طرفدار و مدافع خود نمايد. لذا طرح موضوعاتي نظير غرب‌گرايي و ملي‌گرايي، به معناي نفي جنبه‌هاي مثبت غرب و بي‌اعتقادي به ملت و مليت نيست، بلكه نفي رويكرد ابزارگرايانه و سوءاستفاده از پديده‌ها و ايده‌هاي مثبت مي‌باشد.

اگر چه در ادامه اجراي اين سياست اساسي و بلندمدت، در داخل دولتهاي كوچك تحقير شده! باز هم ايجاد اختلاف براي تجزيه پي‌گيري مي‌شود.

نكته‌اي كه بسياري از تحليل‌گران نتوانستند پاسخي روشن براي آن ارائه نمايند، ترويج و تبليغ ملي‌گرايي افراطي (شوونيسم) در دوران پهلوي اول براي تقويت و تحكيم وحدت ملي و تماميت ارضي كشور بود. زيرا اين سياست ظاهراً متعارض با سياست‌هاي قبلي و بعدي اجرا شده در مناطق ديگر توسط دولت انگليس، مي‌باشد.

واقعيت اين است كه استراتژي تجزيه كشورها و ايجاد اختلاف ميان گروه‌ها و جريان‌هاي ملي تغيير نكرده بود، بلكه وقوع انقلاب روسيه در اواخر جنگ جهاني اول و حذف خطر و تهديد منافع انگليس در آن مقطع زماني، زمينه‌ساز موافقت با حفظ يكپارچگي و تماميت ارضي ايران، براي چپاول تمامي آن شد!

از سوي ديگر دنياي اسلام دوران افول و انحطاط سريع خود را طي مي‌كرد. امپراطور عثماني در حال فروپاشي، آسياي مركزي در حال ادغام در امپراطوري روسيه و كشورهاي مسلمان ديگر در وضعيت نامناسبي بودند.

در اين شرايط دولت بريتانيا براي هر يك از اين قطعات جهان اسلام پروندة ويژه‌اي تحت عنوان «ناسيوناليسم»، «ملت برتر» و «ملي‌گرايي مترقي» و براي هر يك از آنها «تمدن‌هاي ويژه‌اي» كشف و احيا كرد. حتي قطعاتي از اشياي سرزمين‌هاي ديگر را براي مناطقي كه آثار تاريخي به جاي مانده از گذشته نداشتند، ساختند و براي تبليغ و تحكيم اعتقاد به «تمدن» آنها به نمايش گذاشتند!

باستان‌گرايي

ايران اگر چه داراي سابقه تمدني و آثار بسيار زيادي بود كه بخش عمده‌اي از آنها هنوز پس از سرقت‌هاي باستان‌شناسان در موزه‌هاي اروپا قرار دارد، اما شامل كشورهاي متعددي مي‌شد كه اين آثار متعلق به تمامي آنها بود.

اين زمينه تاريخي كه شامل تمامي آثار فرهنگ، تمدن و تاريخ «ايران بزرگ باستاني» مي‌شد، اكنون به كشورهاي متعددي تقسيم شده بود كه هر كدام خود را وارث سرزمين خود مي‌دانستند و به گذشتة خود افتخار مي‌كردند. دستورالعمل «مليت‌سازي»، «مليت‌گرايي افراطي»، «برخورداري از تمدن ويژه و متفاوت از ديگران!» براي اين كشورها يكسان بود.

فرمان‌هاي «كمال آتاتورك» معروف به «شش پيكان كماليسم» در تركيه جديد-كه از وزارت مستعمرات انگليس صادر شده بود- به اجرا درآمد. فرمان‌هاي آتاتورك عبارت بودند از: ملي‌گرايي، جمهوري‌خواهي، مردم‌گرايي، غيرمذهبي بودن حكومت (لائيك)، اقتصاد دولتي، روحيه انقلابي. گذر زمان نشان داد كه مهم‌ترين اين فرمان‌ها همان حكومت غيرمذهبي و در واقع ضداسلامي بود. رضاخان در اجراي سياست‌هاي موردنظر و ديكته شده، «باستان‌گرايي» را چاشني «ملي‌گرايي» كرد، تا اينكه توانست بخشي از جنبه‌هاي منفي سلطنت و حكومتش را با اين سياست و برنامه بپوشاند.

تركيبي از باستان‌گرايي و ملي‌گرايي شوونيستي به جايي رسيد كه خود را فراتر از تمامي شاهان و «تمدن پهلوي» را برتر از تمامي تمدن‌هاي ايران باستان معرفي مي‌كرد. به گونه‌اي كه در سرود شاهنشاهي گفته شد: «كز پهلوي شد ملك ايران/ صد ره بهتر زعهد باستان»

مراكز شرق‌شناسي در اروپا و تعدادي از مستشرقان دولتي و استعماري، تلاش جدي و مستمري براي تقويت و تداوم اين سياست داشتند و كتاب‌هاي متعددي نوشتند كه توسط عوامل آنان در دولت پهلوي ترجمه، چاپ و منتشر مي‌شد.

بسياري از سازمان‌ها و مؤسسات، رنگ و بوي ملي به آنها داده شد. اما موزة آثار و بقاياي تاريخ اين كشور «موزة ايران باستان» مي‌شود. معناي اين نام‌گذاري اين است كه براي ملت و دولت ايران، دوران اسلامي اثري و پيامي براي ديدن و گفتن ندارد و نداشته است! جالب‌تر و مهم‌تر اين است كه بسياري از آثار متعلق به دوران اسلامي مي‌باشد و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي هم اين نام تغيير نكرده است!

«رضاشاه و مشاورانش قصد داشتند ضمن نفي گذشته، نوعي ميراث باستاني قبل از اسلام را با آينده‌اي مبتني بر نوعي الگوي اروپايي پيوند دهند، و به نظر مي‌رسد نسلي كه در دوران او پا به سن مي‌گذاشت به اين تناقض‌ گردن نهاده بود. آينده‌اي از ملي‌گرايي كهن فرهنگي و قومي و اشتياقي براي هر چيز تازة خارجي!»(1)

اهرم‌هاي باستان‌گرايي

سلسله پهلوي براي اجراي يكي از سه سياست ثابت و اساسي حكومت خود (باستان‌گرايي، اسلام‌ستيزي و غرب‌گرايي)، اهرم‌هاي گوناگوني را به كار گرفتند. مؤثرترين عوامل در رويكرد پهلوي اول عبارت بودند از:

1) سازمان فراماسونري

سازمان جهاني فراماسونري با توجه به امكانات، تجربيات و اتكا به چندين دولت بزرگ، مؤثرترين و تواناترين نيروي فكري، مديريتي، تبليغاتي و اجرايي براي پياده كردن سياست‌هاي ديكته شده و برنامه‌هاي اجرايي بودند.

عوامل فراماسونري در پوشش‌هاي مختلف و هر يك در جهت هدفي خاص و يا بخشي از اهداف اصلي عمل مي‌كردند. اعضاي فراماسون با تصرف پست‌هاي مهم و حساس و به ويژه در بخش فرهنگي و آموزشي، اثرات تعيين‌كننده‌اي در اين زمينه داشتند. رياست بسياري از مراكز آموزشي، دانشگاهي و فرهنگستان‌‌ها در سلطنت پهلوي بر عهدة فراماسون‌هاي معروفي چون محمدعلي فروغي بود. افرادي از فراماسون‌ها علاوه بر مأموريت سازماني و تشكيلاتي در چارچوب و تشكل ويژه‌اي نيز نقش‌هاي خاصي ايفا مي‌كردند كه به نام چند نفر از آنان اشاره مي‌شود:

1. دكتر رضا فلاح؛ استاد شيمي دانشگاه تهران، عضو لژ «مولوي»، معاون دكتر منوچهر اقبال، مديرعامل شركت ملي نفت، كه براي خدماتش از انگليس «مدال لياقت» گرفت و به او لقب «نشاندار» دادند.

2. دكتر ذبيح‌الله صفا؛ استاد دانشگاه تهران، عضو لژ «مهر»، مروج آثار ضدديني و سكولاريسم و مرتبط با محافل آمريكايي و يهودي.

3. دكتر مظفرالدين ارفع؛ ‌استاد زبان دانشگاه تهران، عضو لژ، سرگرد تفنگداران انگليسي در جنوب، در زمان رياست جهانشاه صالح، از وزارت نفت به دانشگاه تهران منتقل شد.

4. دكتر هوشنگ نهاوندي؛ وزير مسكن و رئيس دانشگاه شيراز، عضو لژ فارابي، عضو حزب توده، عضو گروه دفتر فرح.

5. مهندس هوشنگ سيحون؛ رئيس دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران، عضو كلوپ روتاري، مروج فساد و اسلام‌ستيزي، پدرش يهودي بود كه بهايي شد. او به بهايي بودن تظاهر مي‌كرد.(2)

2) زرتشتي‌هاي فراماسون

پس از قرن‌ها انزوا و كاهش پيروان و به فراموشي سپرده شدن زرتشتيان، بازگشت مجدد آنها به صحنة سياسي، فرهنگي و اجتماعي و رونق بخشيدن آيين زرتشت، تحول مهم و سؤال‌برانگيزي بود. اگر چه در دوران پهلوي دوم، به تدريج نقش خود را ظاهراً از دست دادند، اما تعدادي از آنان همچنان در مراكز حساس به سياست‌گذاري و پي‌گيري اهداف خود اشتغال داشتند.

كارگرداني اين جريان با مديريت محوري شخصي انگليسي- هندي- زرتشتي!، به نام «اردشير ريپورتر» مشاور سياسي نايب‌السلطنة انگليس در هند (مركز مستعمرات در جنوب آسيا) بود، كه براي اجراي طرح استقرار دولت دست‌نشانده در ايران، به سفارت آن كشور در تهران مأموريت يافت. او در ظاهر به نمايندگي پارسيان هند و رسيدگي به امور زرتشتيان به ايران آمده بود، و نقش زيادي در روي كار آمدن رضاخان و پياده كردن سياست‌هاي دولت بريتانياي كبير ايفا كرد.(3)

زرتشتيان، رضاشاه را «سوشيانس» (منجي) مي‌دانستند و او را چنان محكم و شرايط را چنان مناسب ديدند كه حتي پيشنهاد «سال پهلوي» را به جاي هجري قمري يا هجري شمسي دادند. «زرتشت» به عنوان مظهر ملي و «اوستا» يادگار مهم ايران باستان، «اهورامزدا» نشان ايراني قرار گرفت.

گوياترين سندي كه بيانگر واقعيات پنهان در سياست استفادة ابزاري از آيين زرتشت است، نامه روزنامه‌نگاري به نام «ج. ك. نريمان» است كه در سال 1311 (1932 ميلادي) در جواب «علامه محمد اقبال لاهوري» ارسال كرده است.

فرازهاي مهم نامه كه در واقع مرتبط با موضوع و پژوهش مي‌باشد، به شرح زير مي‌آيد.

11 جولاي 1932 ؛ 20 تير 1311

سِر محمد اقبال عزيزم

در خصوص تبليغات در جهت اشاعة مجدد آيين زرتشت در ايران، كاش دوستان مسلماني كه به آنها متوسل شده بودم، گام‌هاي مناسبي برمي‌داشتند. البته هنوز هم چندان دير نشده است. ولي هر چه بيشتر درنگ بورزيم طبعاً موفقيت در جلوگيري از موج خيزش، نه آيين زرتشتي، بلكه رياكاري و تزوير تهوع‌آور نيز كندتر خواهد بود. مقامات ايراني به ثروت پارسيان (زرتشتيان) چشم دوخته‌اند، خوشبختانه يا متأسفانه آنان بيش از اندازه راجع به ميزان اين ثروت اغراق كرده‌اند. به منظور ترغيب پارسيان براي مهاجرت به ايران – البته همراه با سرمايه‌هايشان- به آنان گفته شد كه ايران آماده قبول مجدد آيين زرتشتي بوده و بازگشت پارسيان مصادف با تبديل مساجد به آتشكده‌ها خواهد بود. در ميان پارسيان شايعاتي وجود دارد كه رضاشاه تصميم به پوشيدن «سدره» و «كستي»، سمبل‌هاي ظاهري آيين زرتشتي گرفته است. مأموران معيني از ايران نزد پارسيان آمدند تا همين داستان را بگويند كه شناخته‌شده‌ترينشان سيف آزاد (عبدالرحمن) بود. خوشبختانه مدارك كافي در روزنامه‌هاي پارسي (ايران) دال بر وجود برنامه‌اي براي تغيير كيش مجدد ايرانيان مسلمان به آيين زرتشتي در اختيار داريم. افراد مزور و رياكار در تهران از من خشمگين شدند. نامه يكي از رهبران اين اشخاص مزور در مقابل من قرار دارد كه در مقام يك زرتشتي براي به رخ كشيدن پيروزي خود چنين مي‌گويد: اينك واعظين محمدي (مسلمان) در مساجد مسلمين از مذهب باستاني ايراني صحبت مي‌كنند. ديدار «تاگور» از ايران يك نمايش مسخره بود. اين بنگالي زيرك، پارسيان فناتيك را دست انداخته است. من از پيروان دين محمد(ص) نيستم ولي معتقد به تبليغ و اشاعة حقايق تاريخي هستم.

بر اين اساس احياء آيين زرتشت ريشه‌اي غيرفرهنگي و غيرملي داشت كه رضاشاه در جهت بهره‌برداري‌هاي سياسي و نگرش ناسيوناليستي از آن استفاده كرد. (4)

سلسله پهلوي و حاميان آنان در دورة دوم، براي تداوم اين برنامه با چالسي جدي مواجه شدند كه به ناكامي و شكست اين سياست منجر شد. زيرا با وجود بكارگيري تمامي امكانات دولتي و حمايت‌هاي داخلي و خارجي، مردم اعتنايي به اين فرهنگ‌سازي، تحميل دين و بازي‌هاي باستان‌گرايي نكردند. از اين رو رويكرد پهلوي دوم نسبت به آيين زرتشت نمود و تظاهري نداشت، بلكه در مواقعي تظاهر به اسلام و تشيع بيشتر و تأكيد بر اسلاميت و اعتقاد به شريعت محمدي مي‌شد! اگر چه در واقع به هيچ دين و آييني تقيد و تعبد و پاي‌بندي نداشتند. به همين دليل با اطمينان مي‌توان گفت كه تمامي رويكردها، شعارها و اقدامات براي تثبيت حاكميت و تحكيم موقعيت و منافع حاميان آنان بوده است.

3. فرهنگستان

در راستاي باستان‌گرايي و فرهنگ‌سازي، در ابتدا تلاش براي تغيير خط و تاريخ هجري در برنامه قرار گرفت. اما به دلايل مختلف، از جمله مقاومت مردمي و عدم همكاري بخشي از دستگاه‌هاي دولتي، كنار گذاشته شد. لذا تغيير لغات عربي و ساخت و جعل كلمات فارسي با استفاده از متون قديمي و با سوءاستفاده از شاهنامه فردوسي در فرهنگستان زبان فارسي آغاز شد.

اين برنامة فرهنگي و ادبي و پايه‌گذاري زبان جديدي كه در آن اثري از اسلام و تمدن و آثار علمي، عرفاني، اجتماعي و سياسي آن نبود، به كمك لژ بيداري ايرانيان به اجرا درآمد.

«لژ بيداري ايرانيان» با كمك «اردشير جي» احمدشاه را از كار بركنار و زمينه را براي روي كار آمدن پهلوي آماده كرد. «اردشير جي» مشاور مخصوص سفارت انگليس در تهران بود. از اعضاي مهم اين لژ مي‌توان از «محمدعلي فروغي (ذكاءالملك)» و «سيدحسن تقي‌زاده» نام برد.

فروغي درباره تاجگذاري رضاشاه گفته بود: «وقتي كه اعليحضرت تاج را بر سر گذاردند، من ديدم نوري از جمال مبارك تلألؤ كرد»!

«لژ بيداري» در دورة رضاشاه نيز به فعاليت خود ادامه داد و اعضاي آن در تحكيم مباني ضدديني حكومت پهلوي و مسلك ميهن‌پرستي افراطي آن نقش اساسي باز كردند.

فرهنگستان تأثير زيادي در حذف اصطلاحات و واژه‌هاي عربي داشت و طي بخشنامه‌هايي به دستگاه‌هاي دولتي، آنها را موظف به كاربرد كلمات ساخته شدة جديد كرد. در ابتداي فعاليت فرهنگستان، جايگزيني واژه‌ها با موفقيت پيش مي‌رفت و توانست واژه‌هاي قابل قبولي وضع كند. اما هر چه پيش رفت، بر اثر افراط و بي‌توجهي و جعل لغات نامأنوس و بعضاً بي‌معنا، پذيرش اجتماعي و اداري خود را از دست داد، به گونه‌اي كه فرهنگستان با فوت و استعفاي تعدادي از افراد مؤثر آن تعطيل شد.

اسلام‌ستيزي

در جريان تنباكو و جنبش مشروطيت و چندين حركت ضداستعماري ديگر در منطقة خاورميانه، امپراطوري انگليس ضربات سختي ديد، هر چند كه به علت ضعف رهبري جنبش‌ها، از پاي درنيامد. از اين رو رضاخان در ابتداي حكومت تظاهر به مذهبي بودن و علاقه‌مندي به نهادهاي ديني و اعتقادات و فرايض داشت. از اين رو بعضي افراد كه شناخت عميقي از دشمن و ماهيت و روش‌ها و سياست‌هاي آن نداشتند، «سردار ملي!»، «ناجي ايران» و «سرباز وطن» بودن او را باور كردند.

پس از سركوب مخالفان و استقرار نظام سلطنتي و اطمينان از حمايت‌هاي خارجي، به تدريج و به شكل مرحله‌اي برنامه‌هاي گسترده خود را بر ضد اسلام، قوانين و سنت‌‌هاي ديني، نهادهاي مذهبي و حذف آثار تمدني و فرهنگي آن عملي كرد.

دستگير كردن افرادي از روحانيون،‌ تبعيد و كشتن بعضي از آنان، تخريب مساجد، مدارس ديني و حسينيه‌ها، ممنوع كردن فعاليت‌هاي مذهبي حتي عزاداري، به راه انداختن جنگ رواني- تبليغاتي ضد روحانيون، جمع‌آوري و سانسور كتب و نشريات ديني، بخشي از اقدامات انجام شده در طي شانزده سال سلطنت رضاخان و به اشكال ديگري در 37 سال سلطنت پهلوي دوم بود.

جايگزيني فرهنگ، دين و ادبيات ايران باستان به جاي اصول و معارف اسلامي، اجراي طرح‌ها و برنامه‌هاي ضدديني غربي در اشكال مختلف، شامل لباس، برنامه‌هاي آموزشي، قوانين و مقررات، كشف حجاب زنان، تسلط فراماسون‌ها و بهاييان بر مراكز اصلي حاكميت و ... به دليل اسلام‌ستيزي و در جهت اسلام‌زدايي بود.

نقش بهاييان در اسلام‌ستيزي پهلوي

فرقة بهاييت در سياست اسلام‌ستيزي و اسلام‌زدايي خاندان پهلوي، در كنار و همراه فراماسونها و عناصري از وابستگان به صهيونيسم، نقش مؤثري به ويژه در دوران پهلوي ايفا كردند. اگر چه جامعة بهاييان در تبليغات اظهار مي‌دارد بنا بر دستورات تشكيلات، از شركت در فعاليت‌هاي سياسي و حزبي منع شده است و از هر دولتي كه در آن كشور زندگي مي‌كند، بدون توجه به نوع رژيم و سياست‌هاي آن متابعت مي‌كند.(5)

ولي اسناد بسياري اين نظريه را به اثبات مي‌رساند كه بهاييان از عوامل اصلي دوران پهلوي در اسلام‌ستيزي و اسلام‌زدايي و تثبيت و تحكيم سلسله پهلوي بوده‌اند.

«جامعه بهاييان از رضاخان به مثابه يك بهايي واقعي كه هميشه از بهاييان پشتيباني كرده، تجليل مي‌كنند و مخالفت و ضديت با يكي از اصول مسلم و اساسي شريعت اسلام- يعني حجاب- را منطبق با قانون و منطق «بهاء» اعلام مي‌كنند.

حمايت از رضاخان نشان مي‌دهد كه بهاييان نه از دولت كشوري كه در آن زندگي مي‌كنند، بلكه از دولتي كه با مسلمانان مخالفت و احكام بهاييت را بر جامعه تحميل مي‌كند، اطاعت مي‌كنند.»(6)

تعداد قابل توجهي اسناد به جاي آمده از ساواك پيرامون فعاليت‌هاي بهاييان، فهرست اسامي افرادي از آنان كه در پست‌هاي حساس و مهم رژيم شاه شاغل بودند و همچنين ارتباطات آنان با اسرائيل و آمريكا و حمايت‌هاي صريح از آنان و همكاري بي‌چون و چراي دستگاه‌هاي مختلف حكومت پهلوي موجود است. در اين اسناد مطالب مهمي است كه براي شناخت و تحليل واقعيت‌ةاي دوران پهلوي بسيار مؤثر و مهم است.

زماني كه «اسماعيل رائين» كتابي در مورد بهاييت از ابتداي تشكيل نوشت و در آن با استفاده از اسناد منتشر شدة وزارتخارجه انگلستان و مصاحبه با تعدادي از بهاييان و اطلاعات بعضي از اعضاي ادارة ثبت و دادگستري، ماهيت فرقة مزبور را افشا نمود، ساواك نه تنها مانع چاپ و انتشاركتاب شد، بلكه دستور گرفتن نسخة دست‌نويس آن را از نويسنده داد و حتي يكي از مقامات در ذيل گزارش نوشت: «چنانچه كتاب چاپ يا منتشر شود،‌ ساواك مسئول است».

در اين كتاب تلويحاً سياست بهاييان را هماهنگ با دولت اسرائيل دانسته و به نقل از «شوق رباني» سومين پيشواي بهاييان اشعار گرديده، در بادي امر با اولياء دولت اسرائيل ايجاد ارتباط گردد. همچنين تأكيد شد كه از جمله دلايل رسميت دادن به بهاييت در اسرائيل و تمركز امور اداري و مذهبي آنان در آن كشور، خصومت قوم يهود با اسلام است.»(7)

حضور و نفوذ بهاييان در بسياري از مراكز آموزشي و فرهنگي، طي سيزده سال رياست دولت «اميرعباس هويدا»، انتصاب هم‌زمان سرلشكر ايادي به چندين مسئوليت حساس، آزادي عمل آنان به گونه‌اي كه حتي بعضي از مأموران ساواك عصباني و ناراحت مي‌شدند، رفت و آمد آزادانه و بدون رواديد به اسرائيل، همه نشان‌دهندة ارتباط تنگاتنگ پهلوي و بهاييت و اسرائيل مي‌باشد.

ترويج فساد و فحشا، راه‌اندازي مراكز عياشي و قمار، تأسيس شبكه تلويزيوني و پخش برنامه‌هاي بسيار نامناسب، انحصار بعضي فعاليت‌هاي اقتصادي براي تأمين منابع مالي طرح‌هاي ضداسلامي و ارسال بخشي از آن براي اسرائيل، رياست چندين وزارتخانه، شركت‌هاي بزرگ، واردات و فروش انحصاري بعضي كالاها و ... در راستاي اجراي برنامه‌هاي اسلام‌ستيزي سلطنت پهلوي بوده است.

صهيونيسم و سلطنت پهلوي

از ابتداي قرن بيستم، صهيونيسم براي فروپاشي كشورهاي اسلامي و ايجاد حكومت‌هاي ضداسلامي وابسته، تلاش‌هاي سازمان يافته و گسترده‌اي انجام داد. زيرا زمينه‌سازي براي تشكيل دولت صهيونيستي و تحقق برنامه‌هاي بلندمدت، نيازمند دولت‌هايي ضعيف، فاسد، وابسته و كوچك بود. از اين رو فروپاشي امپراطوري عثماني و براندازي چندين دولت ديگر در سرزمين‌هاي مسلمان‌نشين در دستور كار قرار گرفت.

سرانجام با تجزيه امپراطوري عثماني، تأسيس دولت صهيونيستي در بخشي از آن و اشغال سرزمين فلسطين و استقرار چندين خانواده وابسته در عربستان، اردن، مصر، عراق و ايران بخشي از برنامة بلندمدت خود را به اجرا درآورد.(8)

صهيونيسم در ادامه اجراي برنامه‌هاي موردنظر در هر منطقه، گروهي را مأمور كرد تا به نايندگي از آن و زير نظر سازمان جهاني يهود، اقدامات لازم را انجام دهند. بهاييان در ايران و در بعضي ديگر از كشورهاي منطقه به عنوان عوامل صهيونيسم خدمات زيادي در تحقق برنامه‌ها و رسيدن به اهداف و تأمين منافع سازمان انجام دادند.

همچنين سازمان فراماسونري ضلع سوم و تكميل‌كنندة حلقة جريان‌هاي استعماري ضدديني بودكه با يكپارچگي صهيونيسم و بهاييت توانست ضربات سنگيني بر اسلام و مسلمين وارد كنند. مثلث مذكور در يك قرن گذشته با به راه انداختن ده‌ها جنگ، كودتا، صدها ترور و كشتن صدهاهزار مسلمان و اشغال مستقيم و غيرمستقيم بخش‌هايي از سرزمين‌هاي مسلمان‌نشين و چپاول ثروت‌هاي آنان و تبليغات گسترده و شديد ضداسلام، وضعيت دشواري براي مسلمانان رقم زده‌اند.

سلطة استعماري (سرمايه‌داري غرب يا كمونيسم شرق) در كشورهاي اسلامي به دو مانع بزرگ برخورد و از آن دو ناحيه احساس خطر كرد: 1. ايمان، تعهد و تقيدات مذهبي مردم 2. سنت‌هاي قومي، هويت اسلامي و غرور فرهنگي- تاريخي.

اين دو عامل مقاومت قوي و پايدار در برابر نفوذ بيگانه و گسترش حاكميت امپرياليسم غربي و كمونيسم شوروي بوده‌اند. از اين رو استعمار تشخيص داد كه تنها در صورتي مي‌تواند ماندگار شود، در فرهنگ مردم ريشه دواند و خود را تثبيت كند كه ايمان و تعهد به مذهب را سست نمايد و ريشه‌هاي فرهنگي-ديني- بومي را بركند. مردم را با تاريخ و ارزش‌هاي سنتي بيگانه سازد و فرهنگ ضدديني وارداتي را مسلط كند و مردم را شيفتة خارجي و به تعبيري غربزده نمايد.

«استعمار شاهد بود كه مهدي سوداني، عبدالقادر جزايري، سنوسي در ليبي و مغرب، ميرزاكوچك‌خان و خياباني و مدرس در ايران و سران قيام 1857 در هند و صدها هزاران نفر نظاير آنان و پيروان آنان، همه و همه از اسلام تأثير گرفته و بنيان سلطة استعماري را متزلزل ساختند.»(9)

پيروزي انقلاب اسلامي در ايران يكي از بزرگ‌ترين نمونه‌هاي شكست غرب، صهيونيسم و فراماسونري بود كه بسياري از معادلات و رندها و استراتژي‌ها را متحول نمود و با ايجاد تغييرات و دگرگوني‌هاي بنيادي، اسلام به صورت قدرت سياسي درآمد و مسلمانان به نيروهاي مقاومت در مقابل سلطة استكبار و استعمار تبديل شدند. اين تغييرات مقدمة تحولات ديگري است كه جغرافياي سياسي، ديني و اقتصادي جهان اسلام را در آينده با ويژگي‌ها و مختصات جديدي شكل مي‌دهد.

منابع

1. كياني، مصطفي؛ «معماري دورة پهلوي اول».

2. طباطبايي، محمدحسن؛ «نفوذ فراماسونري در مديريت نهادهاي فرهنگي ايران»، نشر مركز اسناد انقلاب اسلامي.

3. ا. بيل،‌ جيمز؛ «شير و عقاب»؛ ترجمه دكتر فروزنده برليان، نشر فاخته، چاپ اول، 1371.

4. منصوري، جواد؛ «تاريخ قيام 15 خرداد به روايت اسناد»، نشر مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1377، تهران.

5. ظهور و سقوط سلطنت پهلوي، انتشارات مؤسسه مطالعات سياسي، تهران، 1372.

6. علي بابايي، غلامرضا؛ «فرهنگ سياسي»، نشر آشتيان، تهران، 1382، چاپ اول.

7. دكتر نقوي، علي‌محمد؛ «جامعه‌شناسي غرب‌گرايي»، انتشارات اميركبير، تهران، چاپ دوم، 1377.

پي‌نوشت‌ها:

1- «تاريخ به روايت كمبريج»، ص 38؛ به نقل از مصطفي كياني، «معماري دورة پهلوي اول»، رسالة دكتري، خرداد 79، ص 50.

2- «نفوذ فراماسونري در مديريت نهادهاي فرهنگي» به اختصار از صفحه 132 تا صفحه 135. براي مطالعه بيشتر ر.ك. «تأملاتي درباره جريان روشنفكران»، «بازيگران عصر پهلوي»، «تشكيلات فراماسونري در ايران» و «معماران تباهي».

3- براي آشنايي و شناخت بيشتر به جلد دوم كتاب «ظهور و سقوط پهلوي» مراجعه شود.

4- كياني، مصطفي، «معماري دورة پهلوي اول»، ص 58.

5- انواع توطئه‌ها و دسيسه‌ها ضد دولت‌هاي اسلامي و همكاري با دولت‌هاي اسرائيل، آمريكا و انگليس از ابتدا و فعاليت مستمر ضدجمهوري اسلامي ايران در داخل و خارج از كشور يكي از موارد نقض ادعاي غيرواقعي فرقة مزبور مي‌باشد. جمع‌آوري اطلاعات، قاچاق ارز، فراري دادن ضدانقلاب‌ها و جاسوس‌ها، تبليغات در رسانه‌‌ها و مجامع بين‌المللي، قسمتي از اقدامات بهاييان ضد ايران است.

6- منصوري، جواد، تاريخ قيام 15 خرداد به روايت اسناد، انتشارات مركز اسناد انقلاب اسلامي، ج 1، تهران، چاپ اول، 1377، ص 324.

7- همان، ص 325، براي ملاحظة اسناد و اطلاعات بيشتر به صفحات 315 تا 335 كتاب مذكور مراجعه شود.

8- ر.ك نقش صهيونيسم در فروپاشي امپراطوري عثماني.

9- دكتر نقوي، علي‌محمد؛ «جامعه‌شناسي غرب‌گرايي»، انتشارات اميركبير، تهران، چاپ دوم، 1377، صفحه 135.

نقش باتمانقلیچ در کودتای 28 مرداد

2010-08-27T23:36:00.000-07:00

يکي از نامهاي رايج و معروف در ماجراي کودتاي بيست و هشتم مرداد سال 1332، سپهبد نادر باتمانقليچ است که در کنار اردشير زاهدي يکي از مهره‌هاي اصلي کودتا بود.

او که پسر ابوالقاسم امين اسلحه، متصدي ذخاير ارتش در دوره احمدشاه بود، در تهران به دنيا آمد و بنابر موقعيت شغلي پدرش وارد مدرسه نظام و شغل نظامي‌گري شد. وي در فنون نظامي و اصوي سربازي جواني کار آمد و با استعداد بود و به سرعت رده‌هاي ترقي را پيموده و در ماموريتهاي مهم نظامي مشارکت يا مسئولیت يافت و در چند ماموريت خارجي نيز حضور داشت.

در بحبوحه کودتاي بيست و هشتم مرداد با “کانون افسران بازنشسته” که توسط زاهدي تاسيس شده بود مرتبط شد و از سوي طراحان کودتا به عنوان رئیس ستاد ارتش شاهنشاهي انتخاب گرديد. او که در وزارت جنگ دولت مصدق رئیس اداره صنايع نظامي و بازرس منطقه پنج بود با مشارکت و مساعدت در براندازي دولت مصدق به رياست ستاد ارتش رسيد. بعدها سفير ايران در پاکستان و سپس در عراق شد. در کابينه منوچهر اقباي وزير جنگ شد و پس از ارتقاء به درجه سپهبدي در سال 1336 شمسي نماينده ايران در پيمان سنتو گرديد. با وقوع انقلاب اسلامي که او در آن زمان استاندار خراسان شده بود، فعاليتهايش به عنوان يکي از کارگزاران حکومت پهلوي پايان گرفت و پس از چند سال حبس مورد عفو قرار گرفته به امريکا رفت و همانجا زندگي‌اش به پايان رسيد. مقاله حاضر زندگي و فعاليتهاي او را به ويژه در دوران کودتاي بيست و هشتم مرداد شرح داده است.

همانگونه که در سالهاي بعد مشخص شد بخش مهمي از مخالفتها و توطئه‌ها عليه دولت دوم محمد مصدق که منتهي به کودتاهاي بيست و پنجم و بيست و هشتم مرداد 1332 گرديد ، به وسيله گروهي از نظاميان صورت مي‌گرفت که در راس آنان ، افسران بازنشسته‌‌اي قرار داشتند. رهبري اين گروه را سرلشگر فضل الله زاهدي در”کانون افسران بازنشسته” برعهده داشت. اين کانون را زاهدي و چند تن از نظاميان در سال 1327.ش براي حمايت از افسراني که رزم‌آرا آنان را بازنشسته کرده بود ، تاسيس کردند. در آغاز ، افسران عضو کانون نظر مساعد و مثبت به جبهه ملي ايران داشتند ، ولي در زمان دولت دوم مصدق ، پس از واقعه نهم اسفند1331 ، کميته‌اي تشکيل شد که براي اصلاح ساختار ارتش ، گروهي ديگر از افسران را که کميسيونهاي منتخب واحدهاي مختلف نظامي مشخص کرده بودند ، بازنشسته اعلام نمود. به همين دليل از اين پس افسران مذکور ، با گروه افسراني که قبلا بازنشسته شده بودند به کانون مخالفت عليه دولت مصدق تبديل شدند. فعاليت افسران مخالف ، همراه با ضعف مصدق در افزايش تسلط دولت بر نظاميان ، موقعيت و شرايط مناسبي را براي توطئه‌چيني و اقدامات خطرناک عليه دولت مصدق فراهم کرد.1 يکي از اقدامات افسران مخالف دولت ، شرکت آنها در توطئه ربودن و قتل سرلشگر محمود افشار طوس ، رئیس شهرباني دولت مصدق در اول ارديبهشت 1332بود. طراحان توطئه قصد داشتند که عده‌اي از وزيران و ديگر مقامات ارشد دولت مصدق از جمله حسين فاطمي ، تقي رياحي ، علي شايگان ، عبدالله معظمي و برخي ديگر را به بهانه‌ها و روشهاي گوناگون غافلگير کرده ، ابتدا با ناکارآمد کردن دولت و در مرحله بعدي استيضاح و راي عدم اعتماد توسط همفکران خود در مجلس ، آن را ساقط کنند و سپس از محمدرضا پهلوي بخواهند که زاهدي را به جاي مصدق به مقام نخست وزيري برگزيند.2 در آستانه کودتا افسران بازنشسته و افسران سلطنت‌طلب ، از طريق”کميته نجات وطن” که سرلشگر زاهدي رهبر آن بود ، به همراهي کرميت روزولت ، فرمانده آمريکايي کودتاهاي بيست و پنجم و بيست و هشتم مرداد1332 ، افسراني را که داراي پستها و مقامهاي حساس نظامي بودند ، جذب نموده و براي اجراي طرح کودتا آنان را با خود همگام کردند.3

رخنه در نيروهاي مسلح و جلب حمايت و همکاري افسران ارشد و فرماندهان ارتش ، به ويژه فرماندهان پادگانهاي مهم نظامي ، يکي از هدفهاي اساسي کودتاگران بود. هرچند در ميان اميران ارتش گرايش به نظام پادشاهي و شخص شاه قابل توجه بود و امکان استفاده از برخي نارضايتيهاي آنان براي اتحادشان عليه مصدق وجود داشت و اما از سوي ديگر ، فقط نيروهاي تحت امر سرهنگ نصيري درگارد جاولدان در اختيار کودتاگران بودند که اين افراد نيز به تنهايي قادر به مقابله با يگانهاي رزمي تيپ‌هاي متمرکز در پادگانهاي تهران نبودند.4 بنابراين ، در دهه اول مرداد1332 ، پس از تحقيقات سازمانهاي اطلاعاتي آمريکا و انگلستان در ميان فرماندهان نظامي ، طرح عمليات کودتا بر اين فرض استوار شد که چهل نفر از فرماندهان پادگانهاي تهران با کودتا همکاري خواهند کرد.5 علاوه بر اين نظاميان ارشد ديگري وجود داشتند که همکاري و حمايت آنها نيز جلب شده بود. سرلشگر نادر باتمانقليچ ، يکي از آنها ، در اواسط مرداد از ماموريت اصلي و نقشي که براي او در کودتا در نظر گرفته شده بود آگاه شد. او در اين زمان سمت بازرس ناحيه پنج در وزارت جنگ را برعهده داشت. قبل از پرداختن به نقش و عملکرد باتمانقليچ در جريان کودتاهاي بيست و پنجم و بيست و هشتم مرداد ، براي آشنايي بيشتر به خلاصه‌اي از سوابق تحصيلي و شغلي وي اشاره مي‌شود.

نادر باتمانقليچ فرزند ابوالقاسم امين اسلحه در فروردين 1282شمسي در منطقه سنگلج تهران متولد شد. پدر او با لقب امين اسلحه ، متصدي امور ذخاير ارتش در عصر احمدشاه قاجار بود. وي به تشويق پدرش در شانزده سالگي وارد مدرسه نظام مشيرالدوله شد. پس از آن که در زمان رضاخان مدرسه نظام مشيرالدوله و مدرسه ديويزيون قزاق درهم ادغام گرديدند و به نام مدرسه نظام درآمدند وي در آنجا تحصيلات نظامي خود را ادامه داد و در سال 1305.ش موفق به اخذ گواهينامه ديپلم مدرسه نظام در رسته پياده با رتبه اول شد و گواهينامه خود را از دست رضاشاه گرفت و همزمان در رشته شمشيربازي نيز مقام اول را کسب کرد.6 باتمانقليچ در مهرماه همان سال با درجه ستوان دومي در هنگ پياده پهلوي ، به فرماندهي دسته دوم گروهان سوم انتخاب شد و چند هفته بعد به اتفاق هنگ پهلوي براي ماموريت خلع سلاح عشاير جنوب و امنيت راه‌ها ، عازم لرستان ، خوزستان و فارس گرديد که اين ماموريت تا سال 1308.ش ادامه پيدا کرد. در اين سال به تهران احضار و تا سال 1315.ش در سمت مامور تفتيش خريد اسحله نوين به شغل خود ادامه داد که در اين مدت مسئولیت خريد بسياري از سلاحها و تجهيزات نظامي جديد برعهده او بود. باتمانقليچ در يکي از اين ماموريتها و در چکسلواکي ، هنگام بازديد از تانکهاي خريداري شده و آزمايش آنها زير يکي از تانکها ماند و به شدت زخمي شد که التيام آن چندين سال به طوي انجاميد و نهايتا در زمان حکومت مصدق در سال 1331.ش در اتريش عمل جراحي مجددي بر روي او صورت گرفت.7 وي در ارديبهشت 1316 به سمت فرمانده هنگ دوم پياده لشگر دو مرکز در پادگان قصر انتخاب و تا خرداد 1317 در آن سمت خدمت کرد. در اين تاريخ فرمانده گردان مستقل ارابه جنگي در لشگر مذکور گرديد و تا مهرماه 1319 در اين سمت باقي ماند.

سرلشگر نادر باتمانقليچ از مهر 1319 تا مهر 1321 دوره دو ساله دانشگاه جنگ را گذراند. پس از آن تا شهريور1322 به رياست ستاد لشگر دوم مرکز رسيد و در اين تاريخ به ستاد کل ارتش منتقل شد و تا اول فروردين 1326 در آنجا مشغول ادامه خدمت بود. وي در سال 1326 به ترتيب سمتهاي فرماندهي تيپ اردبيل ، فرماندهي لشگر سه تبريز و رياست اداره باربري ارتش را به خود اختصاص داد و در سمت اخير تا اسفند1328باقي ماند. باتمانقليچ از بيست و دوم اسفند 1328 تا بيست و دوم مرداد1329 جهت يک ماموريت نظامي به آمريکا رفت. از اين تاريخ تا کودتاي بيست و هشتم مرداد 1332 به ترتيب سرپرست اداره تسليحات ارتش ، رياست دادگاه تجديد نظر ويژه ارتش ، رياست اداره صنايع نظامي و بازرس ناحيه پنج وزارت جنگ بود. وي سرانجام در بيست و هشتم مرداد 1332 به رياست ستاد ارتش انتخاب گرديد.8چنانکه قبلا نيز ذکر گرديد در ايام منتهي به کودتاي بيست و پنجم مرداد نادر باتمانقليچ از نقش و ماموريت خود مطلع شد و پس از آن همکاري وي با کودتاگران به صورت قابل توجهي افزايش يافت. گرچه ماموريت کودتاگران در ايام نزديک کودتا به آنها اطلاع داده شد ، ولي اسناد و مدارک موجود حاکي از آن است که حداقل از دو ماه قبل برخي کودتاگران در جريان توطئه عليه دولت مصدق بوده و حتي با آمريکاييها نيز در اين زمينه ديدار و گفتگوهايي داشته‌اند. در اسناد منتشر شده توسط سازمان سيا به تماسهاي يک سرلشگر ايراني با طراحان آمريکايي کودتا در فروردين 1332 اشاره شده است که احتماي داده مي‌شود که وي سرلشگر باتمانقليچ باشد. براساس اطلاعات منتشر شده در اين ملاقاتها هماهنگي تلاشهاي نظامي عليه مصدق مورد بررسي قرار گرفته و ديدگاه آمريکاييها در اين زمينه مطرح و بررسي شده است.9

در کتاب “پنج روز رستاخيز ملت ايران” اشاره به تلاشهاي برخي افسران در ماه‌هاي قبل از کودتا ديده مي‌شود. اساس اين تلاشها در ظاهر جهت مقابله با تهديدات عليه نظام سلطنتي مي‌باشد ولي در حقيقت اين افسران در کودتاهاي بيست و پنجم و بيست و هشتم مرداد جزو عوامل اصلي کودتا به شمار مي‌رفتند که در ميان آنها سرلشگر زاهدي در راس قرار داشت و سرلشگر باتمانقليچ نيز در مرتبه‌اي هم سطح با زاهدي و مورد مشورت افسران ديگر بود. اين افسران از نظر ساختاري شبيه جمعيتي بودند که هدف واحدي را دنباي مي‌کنند. در مورد آنها آمده است: “پس از مذاکرات مقدماتي و تشکيل جمعيت که در حقيقت مي‌توان به نام فدايي شاه ناميد ، قرار گذاشتند که هرسه يا چهار نفر تشکيل يک اکيپ دهند و هر اکيپي يک نفر را به عنوان رابط تعيين نمايد که با سرهنگ بختيار تماس داشته و از طرفي سرهنگ نصيري را هم در جريان بگذارند و آخر الامر به وسيله رابط ديگري که مورد اعتماد کامل باشد عمليات به اطلاع سرلشگر زاهدي جهت اتخاذ تصميم و صدور دستور برسد. ضمنا نقشه اين بود که به تدريج افسراني را که از هر حيث مورد اعتماد هستند انتخاب کنند. فکر و نقشه خود را با آنها در ميان بگذارند و بعد هم ترتيبي دهند که هر يک از اين افسران در يکي از واحدهاي ارتش و يا در دواير وزارت جنگ و ستاد ارتش داراي مقام حساسي باشد و رفته رفته در ارکان ارتش نفوذ پيدا کنند تا به موقع بتوانند از مخالفت احتمالي جلوگيري نموده و عمليات مخالفين دربار و مشروطيت را خنثي نمايند. هر افسري که وارد اين باند مي‌شد بايد در اولين جلسه سوگند ياد مي‌کرد که براي اجراي نقشه‌اي که دارند در راه دفاع از مملکت و حفظ مقام سلطنت از هيچگونه فداکاري دريغ نورزد و اين سوگند با تشريفات خاصي انجام مي‌شد که مهيج و موثر بود.10

در ادامه اين مطالب آمده است که پس از طي مراحل مختلف و حصول اطمينان از مورد اعتماد بودن افسر مورد نظر ، اسم وي جزو هم قسم ‌ها ثبت مي‌گرديد. در مورد نحوه ارتباط افسران مزبور با همديگر آمده است:”طرز کار اصولا طوري تهيه شده بود که هر يک از افسران عضو اين باند بيش از سه يا دو نفر از اعضاي ديگر را نمي‌شناخت و فقط رابط هر اکيپ بود که با اداره کننده و رهبر اين عده ، که خودبه خود به نام فدايي شاه موسوم گرديد ، سر و کار داشت. نکته ديگري که مورد توجه بود اين بود که ترتيب کار را طوري بدهند که اگر احيانا ضمن بعضي عمليات احتمالي افسران ارشد از قبيل سرلشگر زاهدي ، سرلشگر باتمانقليچ ، سرهنگ بختيار ، سرهنگ نصيري ، سرتيپ گيلانشاه و سرهنگ روحاني و بعضي ديگر دستگير شدند هدايت باند بي‌سرپرست نمانده و شخص ديگري که استعداد و شايستگي داشته باشد رهبري باند را به عهده بگيرد.11 اين افسران هم قسم کساني بودند که بازوي اجراي کودتا و از عوامل مهم آن شدند. اما طراحان کودتا جهت حفظ اطلاعات ، تصميم گرفته بودند که نقش و ماموريت اين افسران را در نزديک‌ترين زمان به تاريخ اجراي کودتا به آنها اعلام کنند. سرگرد مهدي همايوني ، عضو سازمان افسران حزب توده که به گروه افسران هم قسم کودتاگر راه يافته و در جريان جلسات و اقدامات آنها بود ، در خاطرات خود چنين عنوان مي‌کند:” از اول مرداد 1332 علاوه بر جنب و جوشهاي غيرعادي روزانه در فرمانداري نظامي تهران ، در منازل برخي از افسران نامبرده نيز جلسات شبانه برگزار مي‌شد که در آن ضمن سخنراني و مشورت در مورد مبارزه با توده‌ايي‌ها و اعضاي جبهه ملي ايران به شدت عمل توصيه مي‌کردند.” وي در ادامه خاطرات خود مي‌نويسد:”از تاريخ هفدهم مرداد ماه ، فعاليت در فرمانداري نظامي و جلسات افسران وابسته به دربار فزوني يافت و دستورات با مراقبتهاي جدي و پياپي ابلاغ مي‌شد... مقامات که دوازده نفر از جمله زاهدي ، رشيديان‌ها ، باتمانقليچ ، اخوي ، حسين آزموده ، نصيري ، مبصر و چند نفر ديگر بودند ، جلسات محرمانه‌تري داشتند و دستورات کلي را به عده بعدي که اسامي آنها در بالا نوشته شد ، مي‌دادند.12 ولي از کم و کيف آن چيزي نمي‌گفتند. فقط بعضي‌ها مثل اسکندر آزموده فرمانده هنگ پهلوي و سرهنگ اردوبادي فرمانده ژاندارمري در جريان بودند.13برخي از جلسات افسران هم قسم در خانه سرلشگر باتمانقليچ نيز برگزار مي‌شد. در بازجوييهايي که سرگرد علميه از سرهنگ زند کريمي پس از شکست کودتاي بيست و پنجم مرداد 1332 در تاريخ بيست و هفتم مرداد 1332 انجام داده نيز به اين موضوع اشاره شده است.14

براساس اسناد سازمان سيا پس از اينکه سرهنگ اخوي با سرلشگر زاهدي ملاقات کرد و زاهدي انتخاب سرلشگر باتمانقليچ را به رياست ستاد ارتش دولت کودتا پذيرفت ، باتمانقليچ درخواست کرد که براي کسب اطلاعات بيشتر در اين زمينه با يکي از آمريکاييها به نام کاروي ملاقات کند و همچنين با اخوي ، فرزانگان و زند کريمي طرحها را مورد بررسي بيشتر قرار دهند. اين ملاقات تا تکميل طرح ستادي به تعويق افتاد ولي پس از تکميل آن و در جلسه‌اي در با باتمانقليچ در کيلومتر 19 جاده کرج صورت گرفت.15 در اقارير سرهنگ زند کريمي پس از توقيفش به دنباي شکست کودتاي بيست و پنجم مرداد به ملاقاتهاي بيشتري با ماموران آمريکايي نيز اشاره شده است:...” پس از دو جلسه مذاکره در سفارت آمريکا ، تصميم گرفتيم محل اجتماعمان را عوض کنيم ، ابتدا در منزل سرهنگ عباس فرزانگان جمع شديم. پس از چند جلسه که در آنجا طرح‌ريزي کرديم ، براي اين که حضورمان جلب توجه نکند ، جايمان را عوض کرديم و به با سرلشگر باتمانقليچ در کيلومتر 19 جاده کرج رفتيم. در اين محل که سرهنگ آمريکايي هم حضور داشت ، درباره طرح اجراي کودتا بحث و مذاکراتمان را دنباي کرديم.16 در اسناد سازمان سيا آمده که در بيست و يکم مرداد عباس فرزانگان ، سرلشگر باتمانقليچ را به ديدن زاهدي در مخفيگاهش برد و در اين ديدار ، باتمانقليچ وعده همه نوع کمک را به سرلشگر زاهدي داد.17

باتمانقليچ در مصاحبه‌اي که با تلويزيون ملي ايران در سال 1354.ش داشت ، صريحا به تصميم و شرکتش در کودتا اذعان کرده است:”زندگي من طوري بود که چه از طريق مشهودات و چه از طريق شنيدن‌ها و چه از طريق خواندنيها من متوجه بودم که کمونيسم چه بلايي است براي يک اجتماعي و اگر واقعا يک مملکتي بر اثر غفلت و سهل‌انگاري دچار يک همچنين بدبختي بشود همه چيز خودش را از دست خواهد داد. بنابراين در روزهاي بحراني من واقعا مرگ را بر حيات ترجيح مي‌دادم و با يک از خودگذشتگي آماده بودم که هر آن ، خطري را استقباي بکنم و حتي در آن موقع وصيت کرده بودم در يک باغي که هيچ مربوط به خودم نبود اما غيرمستقيم نظارت داشتيم در آنجا در همين راه کرج راه جنوبي قديمي کرج وصيت کرده بودم که اگر احيانا در اين جريانات براي من يک اتفاقي افتاد مرا زير يک درخت گردوي مشخص به خاک بسپارند ، اين وضعيت به همين ترتيب ادامه داشت تا با مراجعات مکرر و مرتبي که از طرف افسران و حتي بايد بگويم از طرف واقعا افراد غيرنظامي اين مملکت که علاقه باطني به وطنشان و استقلالشان و پادشاهشان داشتند مراجعه مي‌شد. خوب يک تلاشي بود از اين که در مقابل اين همه هرج و مرج چه کار بايد کرد. يکي از روزها ديدم که به من خلاصه اطلاع مي‌دهند که شما نامزد رئیس ستاد ارتش شديد و قريبا بايد که اين ماموريت و مسئوليت را به عهده بگيريد.18

کودتاگران صبح روز شنبه بيست و چهارم مرداد در با مصطفي مقدم گردهم آمدند تا آخرين تصميمات را بگيرند و آخرين تحولات را بررسي کنند. در اين جلسه که نادر باتمانقليچ نيز شرکت داشت سرلشگر زاهدي فرمان نخست وزيري خودش را که از طرف محمدرضا پهلوي صادر شده بود به حاضرين نشان داد و در پايان جلسه مقرر شد که فرمان عزل دکتر مصدق مقارن ساعت 11 يا 11:30 شب به وسيله سرهنگ نصيري به او در منزلش ابلاغ گردد.19 در ساعت دو بعد از ظهر ماموران از حضور زاهدي در با مصطفي مقدم مطلع شدند ، اما قبل از رسيدن آنها زاهدي و همراهانش آنجا را ترک و به منزل حسن کاشانيان که در يکي از خيابانهاي فرعي تپه امانيه بود ، رفتند.20 در ساعات پاياني بعد از ظهر بيست و چهارم مرداد ، باتمانقليچ از خانواده‌اش خداحافظي کرد- به صورت پنهاني- فقط پدر همسرش نصيرالملک ميرفندرسکي را از ماموريتش مطلع کرد و راهي ستاد عملياتي کودتا شد و در آنجا آخرين ديدار خود را قبل از اجراي کودتا با زاهدي انجام داد.21 در اين ديدار مقرر شد که باتمانقليچ نيم ساعت پس از ماموريت سرهنگ نصيري براي ابلاغ حکم خود به عنوان رياست ستاد ارتش راهي ستاد شود.22 وي در بعد از ظهر همين روز با يکي از ماموران آمريکايي و هیئت نظامي مرکب از فرزانگان ، اخوي و زند کريمي ملاقات کرده بود.23 باتمانقليچ در خاطراتش چنين عنوان مي‌کند که در شب کودتاي بيست و پنجم مرداد ماموريت سرکشي و نظارت بر نقاط حساس شهر که قبلا پيش‌بيني شده بود در آن نقاط عوامل کودتا ماموريتهايي انجام دهند را نيز برعهده داشته است. در همين راستا از ساعت 9 شب به همراه اردشير زاهدي شروع به بررسي اوضاع خيابانها و محلات اطراف نخست وزيري کردند. آنها از استقرار غيرعادي نظاميان و تحرکات آنها به اين نتيجه رسيدند که مصدق از جريان کودتا مطلع شده و حتما تدابيري نيز براي خنثي کردن آن انديشيده است. لذا ، آن دو به ستاد عملياتي برگشته و زاهدي را در جريان اين مساله قرار دادند. اما اين گزارش باعث نشد که عمليات به حالت تعليق درآيد و سعي شد که ماموريتهاي کودتاگران به صورتي که پيش‌بيني شده بود اجرا شود. ساعت 11:30 بيست و چهارم مرداد ، سرلشگر باتمانقليچ در حاليکه لباس رسمي نظامي بر تن داشت از ستاد عملياتي به سمت ستاد ارتش حرکت کرد. رانندگي ماشين او را مصطفي مقدم برعهده داشت. اما وقتي به نزديکي ستاد رسيدند ، متوجه شدند که ساختمان ستاد توسط نيروهاي انتظامي و نظامي محاصره شده و چراغهاي اطاقها روشن است و امکان نزديک شدن و رفتن به داخل ساختمان وجود ندارد. اين دو نفر در راه بازگشت به ستاد عملياتي با زاهدي روبرو شدند که براي کسب اطلاع به داخل شهر آمده بود.

زاهدي به باتمانقليچ گفت:”احتياط کرديد ، حق اين بود که به ستاد مي‌رفتيد و بدون واهمه به اطاق رئیس ستاد وارد مي‌شديد و حکم خودتان را به رياحي ابلاغ مي‌کرديد و به او مي‌گفتيد که به فرمان اعليحضرت همايوني زاهدي به نخست وزيري منصوب شده و اگر قصد سرپيچي داشت ، به رعايت اصوي نظامي و ارشديتي که نسبت به او داريد توقيفش مي‌کرديد.” باتمانقليچ پاسخ داد:”اگر صلاح در اين است الان هم دير نشده ، مي‌توان به همين نحو عمل کرد.” ولي چون ديگر شکست کودتا محتمل‌تر شده بود از اين کار صرف‌نظر شد.24 پس از اين جريان ، زاهدي ، باتمانقليچ و افراد همراه آنها ، ديگر به منزل حسن کاشانيان نرفتند و اين بار براي تبادي نظر و چاره‌جويي به منزل سرهنگ دوم فرزانگان(برادر سرهنگ عباس فرزانگان) که در قسمت پايين تپه‌هاي امانيه قرار داشت ، رفتند. در آنجا بود که اين عده خبر توقيف نصيري را دريافت کردند. پس از قطعيت شکست کودتا قرار شد که فعاليتها ادامه پيدا کند و زاهدي به محل ديگري – با خانم مشيرالسلطنه فاطمي از بستگانش- منتقل شود. نزديکيهاي صبح باتمانقليچ به خانه خود برگشت و منتظر حوادث بعدي ماند.25 او براي اين که خود را بي‌خبر از کودتا نشان دهد روز بيست و پنجم مرداد به محل کارش رفت و فعاليتهاي روزانه خود را انجام داد. اما ماموران فرمانداري نظامي در ساعت چهار بعد از ظهر او را در خانه‌اش دستگير و در زيرزمين دژباني مرکز بازداشت کردند. وي ابتدا به بازداشت خود و نامناسب بودن محل بازداشت اعتراض کرد و سعي داشت که با سرتيپ رياحي رئیس ستاد ارتش و سرهنگ اشرفي فرماندار نظامي تهران تماس بگيرد ، اما وقتي نتوانست نتيجه‌اي بگيرد دست به اعتصاب غذا زد.26

باتمانقليچ در روزهاي بيست و ششم و بيست و هفتم مرداد مورد بازجويي قرار گرفت ولي با تکيه بر اين امر که”من يک سرباز و مجري امر هستم” از پاسخ به سوالهاي بازجو طفره رفت و به جاي پاسخ دادن به سوالها به ذکر سوابق خدمتي خود پرداخت.27 قرار بود که در روزهاي آينده بازجويي مجددي از وي صورت گيرد که تحولات به گونه‌اي ديگر رقم خورد و اين کار تا انقلاب 57 به تعويق افتاد. سرگرد اسماعيل علميه در خاطرات خود در مورد بازجويي از باتمانقليچ مي‌گويد که وي اصولا حاضر به دادن بازجويي نبود و فقط به شرح خدماتش مي‌پرداخت. سرگرد علميه مي‌افزايد:”در اظهارات شفاهي که به اينجانب ضمن دلسوزي از وضع کشور و نمک‌نشناسي دکتر مصدق مي‌کرد اظهار داشت وقتي پا روي دم گربه بگذارند پنجول مي‌‌کشد. ولي باز مي‌گفت که من وارد عمليات نشدم - به علت نبودن فرمان همايوني 28- البته چنانچه قبلا خودش به زاهدي گزارش داده بود ، نتوانست عملياتي انجام دهد که اگر ممکن بود به اين کار اصرار هم داشت. دليل ديگر بر رد ادعاي او اينکه روز بيست و هشتم مرداد حتي بدون فرمان همايوني به رياست ستاد ارتش تکيه زد. گرچه کودتاي بيست و پنجم مرداد به دليل آگاهي مصدق و ستاد ارتش از وقوع کودتا از طريق سازمان افسران حزب توده ، با شکست مواجه شد ، اما کودتاگران اين واقعه را شکست نهايي ندانسته و بدون وقفه اقدامات جديدي را براي سرنگوني دولت مصدق در پيش گرفتند. آنها از اوضاع بحراني و هرج ومرج زده بيست و پنجم تا بيست و هشتم مرداد نهايت بهره‌برداري را نموده و تحولات فزاينده‌اي را به نفع خود رقم زدند در حاليکه کودتاگران در صدد انتقال ستاد عملياتي به يکي از استانهاي شمالي يا جنوبي براي مبارزه نظامي با دولت بودند ، مصدق در شبانگاه بيست و هفتم مرداد دستور پايان دادن به تظاهرات و بازگشت مردم به خانه‌هايشان را صادر کرد. با خالي شدن خيابانها ، ميدان براي تحرک و فريب مردم در اختيار کودتاگران قرار گرفت و حتي بدون استفاده از نيروهاي کمکي که قرار بود از کرمانشاه برسند ، با توسل به شگردهاي ويژه و استفاده از اوباش و فواحش شهري که با دلارهاي سازمان سيا به وجد و هيجان آمده بودند در روز بيست و هشتم مرداد موفق به ساقط کردن دولت مصدق شدند. در ساعات بعد‌از ظهر بيست و هشتم مرداد باتمانقليچ به همراه سایر افسران بازداشت شده از زندان خارج شدند. باتمانقليچ روي دوش افسران و افراد غيرنظامي به محل کار آينده‌اش در ستاد ارتش انتقاي يافت.29 با توجه به اسناد و مدارک موجود ، باتمانقليچ در زمينه نحوه انتقالش به ستاد ارتش در دو زمان متفاوت اظهار نظر کرده که يکي مصاحبه‌اش با تلويزيون ملي ايران در سال 1354 و ديگري اعترافاتش در دادسراي انقلاب در سال 1358 مي‌باشد. در مصاحبه تلويزيوني در اين مورد توضيح مختصري داده است:”روي دست مردم و جمعيت زيادي که واقعا پر کرده بود اين خيابان سوم اسفند را وارد فضاي ستاد ارتش شدم و پله‌ها را بالا رفتم و در آن اطاق بزرگي که امروز به صورت موزه درآمده براي اينکه در اسفند 1299 اعليحضرت همايون شاهنشاهي اعليحضرت فقيد در آنجا تشريف فرما شدند و ستادشان را ابتدا در آنجا تشکيل داده بودند. خلاصه وارد آن سالن شدم.30

اما در اعترافاتش تفصيل بيشتري آورده و به مسایل ديگري نيز اشاره کرده است و از محتواي کلام چنين برمي‌آيد که او درصدد تبرئه خود با توسل به اين دستاویز است که من يک نظامي بودم و سرلشگر زاهدي براساس اصول ارشد نظامي مرا مجبور به پذيرفتن رياست ستاد ارتش کرد و من نيز مجبور به اطاعت از دستور مقام مافوق خود بودم:”من را از سلوي انفرادي خارج نمودند و به طرف خارج بردند و متوجه شدم به طرف باشگاه افسران که مقابل ستاد ارتش مي‌باشد روانه و داخل باشگاه شدند. در آنجا به طور غيرمنتظره من خود را مقابل سرلشگر زاهدي که با لباس نظامي و مسلح بود روبرو ديدم. ايشان خطاب به من اظهار کردند:از اين ساعت مسئولیت ستاد ارتش برعهده شما مي‌باشد. با توجه به سوابقي که از گذشته من با ايشان داشتم از قبول دستور استنکاف نمودم. ايشان در جواب با عصبانيت و تهديد اظهار کردند: موضوع انتخاب نوع کاميون نيست که شما بخواهيد تمرد نماييد. موضوع بقاي مملکت در پيش است. من اظهار کسالت و بيماري ستون فقرات نمودم. در جواب اظهار کردند: از حال بايد بدانيد که شما هيچ کاره هستيد و ما مي‌خواهيم فقط از حسن شهرت شما در ارتش مثل يک مهره شطرنج استفاده نما‚يم. چه بيمار باشيد يا نباشيد و بخواهيد يا نخواهيد شما بايد نقش خود را مثل يک مهره شطرنج بازي بنماييد ، زيرا خودتان به خوبي مي‌دانيد مثل سرلشگر وثوق ، سرلشگر بهارمست ، سرلشگر مزيني و سرلشگر گرزن که همه آنها از شما ارشدتر هستند ، زياد مي‌باشند. بدين ترتيب ابلاغ کتبي که قبلا آماده شده بود با عصبانيت به طرف من دراز کرد و با ناراحتي گفت:شاه همين دو روز مراجعت خواهد نمود و تصميم لازم اتخاذ خواهد کرد ولي تا مراجعت ايشان شما اجبار داريد مسئولیت ستاد ارتش را از همين لحظه برعهده بگيريد در غير اين صورت ممکن است براي خود شما و فرزندانتان همين امشب هر اتفاق ناگواري رخ بدهد. بفرما‚يد هرچه زودتر برويد ستاد و مشغول کارتان شويد. به زودي متوجه خطري که من و خانواده‌ام را تهديد مي‌کرد شدم و اجبارا به طرف ستاد که در جنوب خيابان بود روانه شدم.31 چنانکه ملاحظه شد سعي باتمانقليچ بر اين است که اقدام و عملي به آن اهميت و بازتاب‌ها را با چند جمله ، ناچيز جلوه دهد. او در فاصله سال1332 تا 1357 به مناسبت‌هاي مختلف ، از جمله سالگردهاي کودتا با کماي افتخار و با آب و تاب تمام کودتا را همچون سالر کودتاگران ”قيام ملي” و”رستاخيز ملي” قلمداد کرده و به شرح جزئیات دخالتها و نقش خود در آن پرداخته است. علاوه بر اين عملکرد و اقدامات و مناصب وي پس از کودتا و دريافت نشانهاي متعدد از نوع عالي آن و ترفيع درجه و غيره همگي ادعاهاي وي در اعترافاتش را رد مي‌کنند.

باتمانقليچ از طريق نامه‌اي که سرتيپ رياحي در شامگاه بيست و هشتم مرداد به وي نوشت و محل اختفايش را اعلام کرد ، فورا توسط مامورين او را جلب و به ستاد ارتش آورد و به مدت چهار روز در آنجا همراه با حفظ احترام و مقام وي را نگهداشت. هدف باتمانقليچ اين بود که با خوش‌رفتاري ، همکاري او را جلب کند و اطلاعات مورد نياز را از او بگيرد. به همين دليل در روز چهارم به وي پيشنهاد همکاري داد ، اما چون او نپذيرفت همان روز به بازداشتگاه جمشيديه منتقل و پس از مدتي به همراه مصدق و ديگران محاکمه گرديد.32

محمدرضا پهلوي سه روز پس از کودتاي بيست و هشتم مرداد تصميم گرفت از ايتاليا به ايران بازگردد. او در ساعت11:15 وارد فرودگاه مهرآباد تهران شد. نادر باتمانقليچ که قبل از آمدن او پيامي نيز به ايتاليا مخابره کرده بود . 33 در تهران نيز اولين کسي بود که از محمدرضا پهلوي استقباي و پيام تبريک خود را قرا‚ت کرد. باتمانقليچ در خاطراتش در اين زمينه مي‌گويد:”موقعي که هواپيماي اعليحضرت همايون شاهنشاهي به زمين نشست من اين افتخار را داشتم و نصيبم شد که اولين فردي باشم که به پيشگاه مبارک اعليحضرت گزارش بدهم که مملکت در کماي امن و اتفاق قابل عرض نيست که به شرف عرض همايوني برسد و اعليحضرت همايون شاهنشاهي اظهار تفقد و عنايت فرمودند.34

وي پيام تبريک خود را نيز به شرح زير قرا‚ت کرد:”پيشگاه مبارک اعليحضرت همايون شاهنشاهي افتخار دارد که از طرف افسران و درجه داران و سربازان ارتش شاهنشاهي نزوي اجلاي موکب شاهانه را به ايران عزلز تبريک عرض نمايد. جان نثار سرلشگر باتمانقليچ.35 از اين پس نام باتمانقليچ بعد از محمدرضا شاه و سرلشگر زاهدي ، برسر زبانها بود و او در تمام مراسم مهم حضور و شرکت داشت. باتمانقليچ در ساعت21:10 روز شنبه سي و يکم مرداد 1332 به عنوان رئیس ستاد ارتش ابلاغ يه رضايتمندي محمدرضا پهلوي از مردم و به ويژه آنهايي که در کودتا نقش داشتند را از راديو تهران به شرح زير قرائت کرد:”در اين موقع که به ياري خداوند قادر متعال و به همت ملت غيور ومردم ميهن پرست و شاه دوست ايران و افسران و درجه داران و افراد رشيد ارتش و برادران ژاندارم و پاسبان از نقشه‌هاي خائنانه و دسيسه‌هاي هستي بر باد ده جلوگيري به عمل آمده است ، از طرف قرين‌الشرف همايون بزرگ ارتش‌داران فرمانده از عموم افراد قواي مسلح و مردمي که با آنها ياري و همکاري نموده‌اند سپاسگزاري و قدرداني نموده درود بي پايان به روح شهداي اين جهاد ملي نثار مي‌کند و براي عموم افراد ارتش شاهنشاهي توفيق خدمتگزاري و فداکاري در حفظ استقلال و عظمت ايران عزلز را در تحت فرماندهي شاهنشاه محبوب از خداوند بزرگ مسالت مي‌نمايد.36

سرلشگر باتمانقليچ در تاريخ دهم شهريور 1332 به دليل خدماتش در جريان کودتا از محمدرضا پهلوي يک قطعه نشان درجه يک همايوني گرفت و37 مدتي بعد نشان درجه يک رستاخيز را نيز که ويژه عوامل اصلي کودتا بود دريافت کرد.38او در روز دوازدهم شهريور در ديدار با روزنامه‌نگاران طرفدار دولت کودتا که خود را روزنامه نگاران ملي مي‌ناميدند سخنراني و در بخشي از سخنان خود خطاب به آنها گفت:”آقايان محترم ، برادران عزیز ، خداوند يک مرتبه ديگر به ما فرصت داده که مملکت را از يک خطر حتمي نجات دهيم. اگر از اين فرصت استفاده نکنيم گذشته از اين که شاهنشاه را که مظهر مليت و قوميت است از دست خواهيم داد خودمان نيز مسلما از بين خواهيم رفت و نامي از ما نخواهد بود.39

روز پانزدهم شهريور ثريا پهلوي نيز که در بيست و پنجم مرداد از ايران خارج شده و به همراه محمدرضا پهلوي به ايتاليا رفته بود ، به ايران بازگشت و در فرودگاه مهرآباد مورد استقبال مقامات حکومتي قرار گرفت. سرلشگر باتمانقليچ نيز به عنوان رئیس ستاد ارتش از طرف افسران و درجه داران و سربازان ارتش خير مقدم و تبريک گفت.40 محمدرضا پهلوي و ثريا نيز در روزهاي آتي با ارسال پيامهاي جداگانه از وي و اقداماتش تقدير کردند.41 باتمانقليچ در تاريخ هفتم تير 1334 نشان لژيون مريت را که به افسران ارشد عامل کودتاي بيست و هشتم مرداد تعلق گرفته بود دريافت کرد.(مريت نشان فرماندهي در ارتش آمريکا مي‌باشد.42 وي تا سال 1334 در رياست ستاد ارتش باقي ماند و در مهرماه1334 به عنوان سفير ايران در پاکستان انتخاب شد. در سال 1335 به عنوان سفير ايران در بغداد ، ماموريت رسيدگي به پيمان بغداد را دريافت و تا سال 1337 که به وزارت کشور در کابينه منوچهر اقباي انتخاب شد ، در آن سمت باقي ماند. شايان ذکر است که باتمانقليچ در سال 1336 به درجه سپهبدي رسيد و از آن پس به مدت شش سال به عنوان نماينده ايران در پيمان سنتو فعاليت کرد. آخرين شغل او پيش از پيروزي انقلاب اسلامي استانداري خراسان بود.43

پس از پيروزي انقلاب در سال 1358 دستگير و در بيست و نهم آذر 1359 به حکم شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامي تهران با اتهاماتي از قبيل وابستگي به رژيم پهلوي و تلاش در جهت استحکام آن و به ويژه ايفاي نقش در کودتاهاي بيست و پنجم و بيست و هشتم مرداد1332 و اتهامات ديگر ابتدا به اعدام محکوم شد ولي نهايتا با يک درجه تخفيف به حبس ابد محکوم گرديد.44 سرلشگر باتمانقليچ در روز هيجدهم ارديبهشت سال 1361 به فرمان آیت الله خميني عفو شد45 و عاقبت در سال 1370 در آمريکا درگذشت.46

منابع:

1-فخرالدين عظيمي ، بحران دموکراسي در ايران ، ترجمه: عبدالرضا هوشنگ مهدوي و بيژن نوذري ، تهران ، نشر البرز ، 1372 ، صص414 ، 415

2-حسينقلي سررشته ، خاطرات من ، تهران ، کتيبه ، 1367 ، ص37

3-سجاد راعي ، عمليات آژاکس ، ترجمه بخش اسناد: ابوالقاسم راه چمني ، تهران ، موسسه فرهنگي مطالعات و تحقيقات بين المللي ابرار معاصر تهران ، 1380 ، صص198- 199

4-همان ، صص191-121

5-سجاد راعي ، همان ، صص1بيست و هشتم1177

6-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، پرونده نادر باتمانقليچ ، شماره کد400551 ، ص71

7-همان ، صص72- 73

8-همان ، ص23

9-اسرار کودتا ، اسناد محرمانه سازمان سيا درباره عمليات سرنگوني دکتر مصدق ، ترجمه: حميد احمدي ، تهران ، نشر ني ، 1379 ، ص30

10-احمد بني احمد و رحمت اتابکي ، پنج روز رستاخيز ملت ايران ، تهران ، بي نا ، 1337 ، صص159 - 161

11-همان ، ص162

12-اسامي آنها عبارت بود از: سرگرد جاویدپور ، سرگرد اکبرزند ، سروان کاووسي ، سروان عباس شقاقي ، سرهنگ زند کريمي ، سروان سپهر ، بيوک ساعدي ، مصطفي مجلسي ، سرهنگ اردوبادي ، سرگرد صفايي ، سرهنگ رئيسيان ، سرگرد امجدي ، سرگرد مرعشي ، سرگرد حميدي و غيره.

13-محمد حسين خسرو پناه ، سازمان افسران حزب توده ايران ، تهران ، شيرازه ، 1377 ، صص245- 246

14-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، همان ، شماره کد9205 ، ص54

15-همان ، ص65

16-غلامرضا نجاتي ، مصدق ، سالهاي مبارزه و مقاومت ، ج2 ، تهران ، موسسه خدمات فرهنگي رسا ، 1376 ، ص82

17-اسرار کودتا ، همان ، ص153

18-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، همان ، شماره کد3980 ، ص158

19-اردشير زاهدي ، پنج روز بحراني ، اطلاعات ماهانه ، ش114(مرداد 1336 ،) ص6

20-همان ، ص7

21-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، همان ، شماره کد400441 ، صص60 - 61

22-همان ، شماره کد3980 ، صص159- 161

23-اسرار کودتا ، همان ، ص154

24-اردشير زاهدي ، همان ، صص89

25-همان ، صص51و10

26-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، همان ، شماره کد3980 ، صص172- 174 ، شماره کد400441 ، صص67

27- همان ، اسناد ضميمه ، کد9205 ، ص67 ، سند شماره 2

28-غلامرضا نجاتي ، جنبش ملي شدن صنعت نفت و کودتاي بيست و هشتم مرداد1332 ، تهران ، شرکت سهامي انتشار ، ج7 ، 1373 ، ص526

29”-عوامل کودتاي آمريکايي بيست و هشتم مرداد را به مجازات رسانيد” ، هفته نامه امت ، سال اول ، ش37 ، 55دي 1358 ،) ص11

30-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، همان ، شماره کد3980 ، صص176- 177

31-همان ، شماره کد400551 ، صص13- 14

32-غلامرضا نجاتي ، مصدق ، سالهاي مبارزه و مقاومت ، همان ، صص11- 12 ، مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، آرشيو ، همان ، شماره کد3980 ، صص178- 180

33-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، همان ، شماره کد4001 ، ص31

34-همان ، شماره کد3980 ، ص181

35-ماهنامه ارتش ، سال سي و دوم ، ش5(مرداد 1332 ،) ص ب

36-همان ، ص پ

37-همان ، سال سي و دوم ، ش6 ، شهريور 1332 ، ص7

38-محمدعلي سفري ، قلم و سياست ، ج2 ، تهران ، نشر نامک ، 1373 ، ص23 ، غلامرضا نجاتي جنبش ملي شدن صنعت نفت و کودتاي بيست و هشتم مرداد1332 ، همان ، ص479

39-ماهنامه ارتش ، سال سي و دوم ، ش6 ، شهريور 1332 ، ص د

40-همان ، ص پ

41-اسناد ضميمه ، سندهاي شماره 3 تا5

42-آرشيو مرکز اسناد انقلاب اسلامي ، همان ، کد4003 ، ص15

43-همان ، شماره کد400441 ، صص67- 68

44-همان ، شماره کد3959 ، ص14

45-همان ، ص20

46-باقر عاقلي ، شرح حال رجال سياسي و نظامي معاصر ايران ، ج1 ، تهران ، نشر گفتار و نشر علم ، 1380 ، ص 250

حجتيه، «دهه ظهور» و تحولات منطقه

2010-08-02T05:05:00.000-07:00

1- در سال 1384، اندکي پس از نهمين انتخابات رياست‌جمهوري ايران و صعود دکتر محمود احمدي‌نژاد، کتابي عجيب در شهر مشهد منتشر شد: دکتر سيد حسين سجادي، دهه ظهور، مشهد: انتشارات هاتف، چاپ اوّل، 1384. نام کامل کتاب اين است: «دهه هشتاد [1380] دهه ظهور انشاءالله.»

در عنوان کتاب، چنان‌که مي‌بينيم، سال‌هاي پس از انتشار (1384- 1390) «سال‌هاي ظهور» خوانده شده. نويسنده کتاب نيز، چنان‌که مي‌بينيم، فردي است به‌نام سيد حسين سجادي. محل انتشار کتاب نيز مشهد است. زمان دقيق انتشار روشن نيست. چنان‌که مندرجات کتاب نشان مي‌دهد اندکي پس از صعود دکتر احمدي‌نژاد در انتخابات 3 تير 1384/ 24 ژوئن 2005 رياست‌جمهوري نوشته شده.

در اين کتاب مطالبي مندرج است که در سال‌هاي بعد به وسعت رواج داده شد. در سال 1384 سجادي نوشت:

«دهه 50 اگر دهه انقلاب بود و دهه 60 دهه جنگ و دهه 70 دهه بازسازي و سازندگي و تجديد قوا و نفس، دهه 80 انشاءالله دهه ظهور است و نهضت و قيام انقلاب و منطقه‌اي و جهاني امام زمان (عج).» (صص 136- 137)

سجادي حوادثي خونين را در منطقه پيش‌بيني کرده است مانند وقوع کودتا در سوريه به فرماندهي «سفياني» (ص 106)، جنگ او با شيعيان لبنان و سپس لشکرکشي به عراق (صص 101- 102) و پيوستن سوريه، به رهبري سفياني، به جبهه آمريکا و سرکوب خونين حزب‌الله توسط آمريکا و اسرائيل و ترور ملک عبدالله، حاکم عربستان، به دست القاعده (صص 131- 132) و غيره که همه علائم ظهور است.

از ديدگاه سجادي، مشخصات «شعيب بن صالح»، شخصيتي که مانند «سفياني» در روايات ظهور نام برده شده، چنين است:

«طبق روايات شعيب بن صالح داراي ويژگي‌هاي زير است: جواني است 1- گندم گون، 2- لاغر، 3- با محاسني کم، 4- صاحب بصيرت، داراي يقين و اراده‌اي خلل‌ناپذير.» (ص 106)

سجادي اين شخصيت احاديث را، که فرماندهي سپاه امام زمان (عج) را به دست دارد، اين‌گونه معرفي کرده است:

«شعيب بن صالح... با مشخصاتي گندم گون و يا سبزه با محاسني کم پشت و متوسط القامه... رئيس و فرمانده نيروهاي ايران است چون احمدي‌نژاد.» (ص 54)

«شعيب بن صالح فرمانده نيروهاي ايراني است و رئيس آن... با مشخصاتي شبيه احمدي‌نژاد رئيس‌جمهور ايران: سبزه، با ريش کم و از اهالي ري يا اطراف تهران.» (صص 44- 45)

2- اندکي پس از انتشار کتاب سجادي، کتابي با عنوان «احمدي‌نژاد و انقلاب جهاني پيش رو» در بيروت انتشار يافت که مضموني مشابه را پي مي‌گرفت: شادي فقيه، احمدي نجاد و الثوره العالميه المقبله، بيروت: انتشارات دارالعلم، 2006 ميلادي.

شادي فقيه در اين کتاب مطالبي مشابه با مندرجات کتاب سجادي را مطرح کرده است از جمله انطباق «شعيب بن صالح» بر احمدي‌نژاد:

«شادي فقيه... از عمار ياسر آورده که المهدي علي لوائه شعيب بن صالح. و دو سه حديث ديگر هم درباره ويژگي‌هاي شعيب بن صالح ذکر کرده و در انتها اين ويژگي‌ها را با احمدي‌نژاد منطبق دانسته است چرا که او اولاً مردمي شعبي است و ثانياً صالح است. جوان، لاغر، رهبر نظامي و مرد درجه يکي مهم هست. از تهران (ري) آمده، کم لحيه است و جسور و شجاع است؛ اين‌ها ويژگي‌هاي شعيب بن صالح‌اند.» (برداشت اوّل، دوره جديد، شماره چهارم، تيرماه 1387، ص 77)

3- هم‌اکنون از سوي وبگاه‌هاي متعدد، از جمله وبگاه «ظهور بسيار نزديک است»، اين تبليغات به جدّ دنبال مي‌شود. در آخرين مقاله مندرج در وبگاه فوق، مورخ 5 مرداد 1389، چنين آمده است:

«در اين مقاله ثابت خواهيم كرد كه احمدي‌نژاد همان سردار بزرگ امام زمان(عج) و سيد خراساني مي‌باشد. ما با انطباق نشانه‌هاي روايي شعيب بن صالح بر خصوصيات احمدي‌نژاد ثابت خواهيم كرد كه تأثيرات فوق‌العاده احمدي‌نژاد بر فضاي سياسي ايران و جهان امري عادي نيست و او همان سردار بزرگ مهدي فاطمه (عج) مي‌باشد كه بنا بر روايات چند سال پيش از ظهور در ميان ايرانيان زمينه ساز ظهور آشكار خواهد شد. ما ثابت مي‌كنيم اقبال شگفت‌انگيز مستضعفان و محرومان به اين شخصيت بزرگ بدون دليل و پشتوانه نيست. ما نشان خواهيم داد كه ذلت روزافزون استكبار و صهيونيسم در برابر اين شخصيت خارق العاده توسط روايات عصر ظهور بشارت داده شده است ، ما راز ايجاد موج قدرتمند مهدويت توسط احمدي نژاد و بشارتهاي مكرر او به نزديكي ظهور را براي شما بيان خواهيم كرد. در اين مقاله انطباق صفات 12 گانه شعيب بن صالح را بر احمدي نژاد خواهيم ديد. اميدواريم كه در اين لحظات نوراني و در آستانه نيمه شعبان ، اين اقدام ناچيز ما در معرفي و رفع غربت از سردار بزرگ سيد خراساني و امام عصر(عج) مقبول آن يار پنهان باشد.» [+]

4- تبليغات فوق تنها از سوي وبگاه‌هاي متعدد و ناشناس نيست. برخي روحانيون سرشناس نيز همين رويه را دنبال مي‌ کنند.

براي مثال، آيت‌الله محي‌الدين حائري شيرازي اخيراً در گفتگويي با روزنامه جام جم، با عنوان «حوادث اخير مقدمه ظهور»، چنين گفت:

«... اين‌ها را مي‌خواهند فردا تحويل امام زمان بدهند كه به ابزار، اركان و جنود او تبديل شوند... اگر حالا پالايش نشوند و در دوره حضرت مهدي پالايش بشوند كه ديگر فايده ندارد... اگر آدم‌هاي بي‌بصيرت بيايند جزو جنود امام زمان بشوند و يك طرحي مطرح شود و از سوي اين افراد بي‌بصيرت باور نشود، آيا همين‌ها روي امام زمان(عج) شمشير نمي‌‌كشند؟ بايد اين مسائل پيش‌بيني شود و آن چيزهايي كه ممكن است در عصر ظهور اتفاق بيفتد بايد قبلاً خودش را نشان دهد... مردم بايد بصير شوند... هرچه فشرده‌تر شويم،‌ هرچه غربال شويم و هرچه عددمان كم شود بهتر است. آن روزي كه حضرت مي‌خواهد قيام كند، گروه بسيار فشرده‌‌اي دارد و ياران او 313 نفر هستند...» [+]

5- «دکتر سيد حسين سجادي»، آغازگر بحث «دهه ظهور»، کيست؟

فعاليت‌هاي مذهبي من از سال 1347 آغاز شد. دوره شش ساله ابتدايي را در دبستان ايگار به پايان برده و در سال اوّل (کلاس هفتم) دبيرستان نمازي شيراز تحصيل مي‌کردم. در آن دوران گردانندگان «انجمن مبارزه با بهائيت» (انجمن حجتيه مهدويه) به عنوان دبير ديني در دبيرستان‌هاي شيراز به شدت فعال بودند و نوجوانان علاقمند را به جلسات هفتگي انجمن جلب مي‌کردند. از درون اين جلسات کادرهاي انجمن برگزيده مي‌شدند. من نيز، مانند برخي نوجوانان ديگر، به جلسات انجمن جلب و به آن علاقمند شدم. بعداً، مانند برخي نوجوانان ديگر، از انجمن سرخورده شده و به جلسات هواداران امام خميني پيوستم و نگاهي منفي به انجمن حجتيه يافتم. در آن سال‌ها يکي از مبلغين انجمن که براي سخنراني از مشهد به شيراز مي‌آمد فردي بود به‌نام «مهندس سجادي.» انجمن حجتيه براي مبلغين خود از عناويني چون «دکتر» و «مهندس» استفاده مي‌کرد. بازجويان ساواک و مبلغين بهائي نيز چنين مي‌کردند. بعدها دريافتم که اين عناوين همه ساختگي بود. تصوّر مي‌کردند از اين طريق سخنان‌شان بر نسل نوجوان و جوان مؤثرتر خواهد بود.

زماني که کتاب «دهه ظهور» نوشته «دکتر سيد حسين سجادي» را مطالعه کردم، با توجه به محل انتشار (مشهد) و مندرجات آن، تصورم اين بود که نويسنده همان «مهندس سجادي» مشهدي سال‌هاي چهل است که به عنوان يکي از گردانندگان اصلي انجمن حجتيه شناخته مي‌شد. بعداً با مطالعه زندگينامه شيخ محمود حلبي، بنيانگذار و رهبر انجمن، در «ويکي‌پدياي فارسي» اين حدس تقويت شد. نويسنده زندگينامه فوق (اوّل خرداد 1389/ 22 مه 2010) مهم‌ترين شاگردان شيخ محمود حلبي را اين‌گونه معرفي کرده است: «از شاگردان وي مي‌توان به سيد حسين سجادي و سيد حسن افتخارزاده سبزواري و اصغر صادقي و جواد مادرشاهي اشاره کرد.» [+]

بعبارت ديگر، «دکتر سيد حسين سجادي»، نويسنده کتاب «دهه ظهور»، به احتمال زیاد، همان «مهندس سجادي» دهه چهل است که بارها در جلسات سخنراني او حضور يافته‌ام. آن‌گونه که شنيده‌‌ام، پس از فوت شيخ محمود حلبي (26 دي 1376) سجادي به عنوان رهبر اصلي انجمن حجتيه شناخته مي‌شود.

6- جواد مادرشاهي، که در مقاله «ويکي‌پديا» از او نام برده شده، همان مهندس مادرشاهي مشاور امنيتي رئيس‌جمهور ايران در سال‌هاي 1360 است که خاطرات وي توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامي، به رياست روح‌الله حسينيان، منتشر شده يا در دست انتشار است. در خاطرات سعيد حجاريان درباره مادرشاهي و نقش او در تکوين ساختار اطلاعاتي جمهوري اسلامي ايران مطالبي بيان شده. [+]

مهندس مادرشاهي در سال‌هاي اوّليه پس از انقلاب مسئوليت مرکز اسناد ساواک منحله را به دست گرفت. عزت شاهي، از زندانيان سرشناس دوران متأخر پهلوي و از گردانندگان کميته‌هاي انقلاب اسلامي، مي‌نويسد:

اسناد و مدارک ساواک «در جايي به‌نام مرکز اسناد نگه داشته مي‌شد و فردي به‌نام جواد مادرشاهي را به مسئوليت آنجا گماشته بودند. مادرشاهي از اعضاي انجمن حجتيه بود... وجود مادرشاهي اين فرصت را به آن‌ها داد تا مدارک مربوط به خودشان را از ميان پرونده‌ها بيرون بکشند.» (خاطرات عزت شاهي، به‌کوشش محسن کاظمي، تهران: انتشارات سوره مهر، چاپ ششم، 1386، ص 488)

در يادداشت 12 بهمن 1388 اقتدار انجمن حجتيه در نهادهاي پس از انقلاب را اين‌گونه بيان کردم:

«انجمن حجتيه در سال‌هاي پيش از انقلاب، بدون ممانعت از سوي ساواک يا رکن 2 (سازمان اطلاعات و ضد اطلاعات ارتش)، در ميان ارتشيان فعال بود و کساني مانند سرهنگ محمد سليمي (سرلشکر بعدي) از مبلغين سرشناس انجمن بودند. به‌علاوه، انجمن حجتيه داراي يک سازمان اطلاعاتي- جاسوسي مخفي بود که «کميته تحقيق و پژوهش» نام داشت. [مهندس] جواد مادرشاهي رئيس و [دکتر] گلزاري (با نام مستعار محمودي) و علي اصغر نهاونديان (سفير ايران در جمهوري آذربايجان در زمان حکومت حيدر علي اوف) و برخي ديگر از فعالين و گردانندگان اين سازمان بودند. پس از انقلاب، مدتي مرکز اسناد ساواک در اختيار اعضاي انجمن حجتيه بود. به‌گفته مطلعين، در اين دوران برخي اسناد مهم مفقود شد. بعدها، برخي اعضاي بلندپايه انجمن حجتيه در مناصب عالي نظامي و امنيتي جاي گرفتند. در سال 1361، جواد مادرشاهي در مقام مشاور امنيتي رئيس‌جمهور، به همراه حبيب‌الله عسکراولادي، به پاکستان رفت و اسناد منسوب به ولاديمير کوزيچکين، مأمور سازمان اطلاعاتي شوروي در ايران را، که در 12 خرداد 1361 به بريتانيا پناهنده شده بود، از نمايندگان سرويس اطلاعاتي بريتانيا (ام. آي. 6) دريافت کرد.» [+]

آيت‌الله هاشمي رفسنجاني در يادداشت‌هاي دوشنبه 5 مهر 1361 مي‌نويسد:

«عصر مهندس جواد [مادرشاهي] و حبيب [عسکراولادي] که براي گرفتن اطلاعات از فردي مطلع به پاکستان رفته بودند، آمدند و مطالب جالب و مفيدي که از او گرفته‌اند- درباره عملکرد کا. گ. ب. و حزب توده و سياست آينده شوروي در ايران- گزارش دادند.» (کارنامه و خاطرات هاشمي رفسنجاني، کارنامه و خاطرات سال 1361، به اهتمام فاطمه هاشمي، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1380، ص 261)

بايد تأکيد کنم که اين جواد مادرشاهي با سيد جواد مادرشاهي، از فعالين جبهه ملّي ايران که نام وي در منابع تاريخي ذکر مي‌شود، يکي نيست. جواد مادرشاهي جبهه ملّي «سيد» بود و مهندس جواد مادرشاهي «سيد» نيست.

7- در حوالي نيمه سال 1389 به سر مي‌بريم و تا پايان «دهه ظهور» در سال 1390 فاصله چندان نداريم. هم‌اکنون نشانه‌هاي جدّي پديدار شده که از تحولاتي بزرگ در منطقه خبر مي‌دهد. آيا آغازگران موجي به‌نام «دهه ظهور» از سال‌ها پيش بستر سياسي- فکري اين تحولات را فراهم نمي‌آوردند؟
- عبداله شهبازی